Mroczne filmy gangsterskie - bezwzględny świat przestępczy

Mroczne filmy gangsterskie - bezwzględny świat przestępczy
Autor Błażej Kalinowski
Błażej Kalinowski05.09.2023 | 9 min.

Filmy gangsterskie od dziesięcioleci fascynują widzów na całym świecie. Ten gatunek filmowy koncentruje się wokół losów przestępców zorganizowanych, brutalnego półświatka oraz walki o władzę i pieniądze w środowisku zdominowanym przez zbrodnie. Gangsterskie produkcje pełne są akcji, dramatyzmu i mrocznych postaci dryfujących po granicy prawa. Przenoszą widza w świat intryg, knowań i bezwzględnej walki o przetrwanie. Jakie są korzenie i ewolucja tego nurtu? Jakie wątki fabularne najczęściej pojawiają się w takich filmach? Jak kino to ukazuje różne grupy przestępcze na świecie? Przyjrzyjmy się bliżej tym i innym zagadnieniom związanym z gangsterskimi produkcjami.

Gangsterskie kino jako gatunek filmowy

Filmy gangsterskie jako odrębny gatunek wykształciły się w Stanach Zjednoczonych w okresie prohibicji w latach 20. i 30. XX wieku. Opisywały świat przestępczy funkcjonujący wokół nielegalnego handlu alkoholem. Z biegiem czasu w tych produkcjach zaczęły pojawiać się wątki związane z działalnością zorganizowanych grup przestępczych zaangażowanych w handel narkotykami, prostytucję, hazardem czy wymuszeniami. Filmy te koncentrują się zazwyczaj na losach charyzmatycznych przywódców gangów i ich konfliktach wewnętrznych lub rywalizacji z innymi gangami. Ukazują również policyjne obławy i akcje mające na celu schwytanie groźnych przestępców.

Gangsterskie filmy charakteryzują się szybką akcją, scenami strzelanin i pościgów samochodowych. Często występują w nich motywy zemsty za doznane krzywdy oraz walki o władzę w grupach przestępczych. Dużą rolę odgrywają też wątki obyczajowe związane z hazardowym trybem życia gangsterów. Chociaż bohaterowie tych filmów łamią prawo, często są przedstawiani w sposób niejednoznaczny, wywołujący ambiwalentne uczucia u widza. Nie brakuje produkcji, gdzie postacie gangsterów nabierają wręcz cech tragicznych bohaterów.

Cechy charakterystyczne

Gangsterskie filmy cechuje specyficzna, mroczna stylistyka i ikonografia. Dominują sceny nocne, światła neonów, zaciemnione ulice i kluby. Charakterystyczne są postacie twardzieli w garniturach i kapeluszach, wyposażonych w broń. Pojawiają się luksusowe samochody z przedwojnia oraz sceny strzelanin. Muzyka często nawiązuje do jazzu i swingu. Ważną rolę odgrywa też specyficzna, często metaforyczna i kwiecista gwara środowisk przestępczych.

Początki gatunku

Za protoplastę filmów gangsterskich uważany jest niemy obraz „Podziemny świat” Josepha von Sternberga z 1927 roku z Georgem Bancroftem w roli gangującego kryminalisty. Klasyczne gangsterskie filmy wykształciły się jednak w okresie kina dźwiękowego, zwłaszcza za sprawą produkcji studia Warner Bros., takich jak „Mały Cezar” czy „Wróg publiczny nr 1”. Ukazywały one losy bezwzględnych przestępców w realiach prohibicji w USA.

Współczesność

W późniejszych dekadach gatunek ewoluował, wprowadzając nowe wątki i bohaterów. Przykładem mogą być filmy Francisa Forda Coppoli z serii „Ojciec chrzestny” o włoskiej mafii. We współczesnym kinie gangsterskie motywy mieszają się często z konwencją filmów sensacyjnych, akcji czy thrillera. Filmy te nadal jednak koncentrują się na przestępczym półświatku i jego zwyczajach. Dobrym tego przykładem jest seria „Kum” z Rayem Liottą.

Najsłynniejsze gangsterskie filmy w historii

Klasyka gatunku

Do kanonu gatunku należą przede wszystkim amerykańskie produkcje z lat 30. XX wieku, które ukształtowały jego konwencje. „Mały Cezar” z 1931 roku w reżyserii Mervyna LeRoya opowiada losy bezwzględnego gangstera Rico prowadzącego wojnę z konkurencyjnymi grupami przestępczymi. Kolejnym kamieniem milowym był film „Wróg publiczny nr 1” z 1931, przedstawiający wczesne lata kariery legendarnego przestępcy Johna Dilllingera.

Włoskie kino gangsterskie

Ogromny wpływ na ten gatunek miała trylogia „Ojciec chrzestny” Francisa Forda Coppoli z lat 1972-1990, ukazująca losy włoskiej rodziny mafijnej Corleone. Wprowadziła ona bardziej psychologiczne podejście do postaci gangsterów i unaoczniła widzom machiavellowskie knowania w świecie zorganizowanej przestępczości.

Współczesność

Do wybitnych współczesnych obrazów gangsterskich zaliczyć można „Chłopców z ferajny” Martina Scorsese z 1990 roku o irlandzkiej mafii w Bostonie czy „Kuma” Guya Ritchiego z 2000 roku o losach dwóch londyńskich gangsterów. Pokazują one, że konwencja gangsterska wciąż ewoluuje i znajduje nowe środki wyrazu.

Geneza i rozwój gangsterskich filmów

Wpływ prohibicji w USA

Prohibicja, czyli zakaz produkcji i sprzedaży alkoholu obowiązujący w USA w latach 1920-1933, stworzyła podatny grunt dla rozwoju zorganizowanej przestępczości trudniącej się nielegalnym handlem trunkami. To właśnie ten proceder oraz wojny gangów o kontrolę nad nielegalnym biznesem stały się główną osią fabularną pierwszych filmów gangsterskich. Ukazywały one fascynujący, lecz niebezpieczny świat przestępczy, który rozwinął się dzięki prohibicji.

Od filmów niemego kina po współczesność

Korzenie kina gangsterskiego sięgają czasów niemego filmu – świadczy o tym obraz „Podziemny świat” z 1927 roku. Jednak rozkwit tego gatunku przypada na lata 30. XX wieku i wiąże się z takimi dziełami jak „Mały Cezar” czy „Wróg publiczny nr 1”. W kolejnych dekadach w filmach gangsterskich pojawiały się wątki związane z włoską mafią, narkotykami czy brutalnymi porachunkami gangów. Ewolucję można zaobserwować od „Ojca chrzestnego” po współczesne obrazy takie jak „Kum” czy serial „Rodzina Soprano”.

Gangsterzy na małym i dużym ekranie

Oprócz filmów pełnometrażowych, gangsterscy bohaterowie pojawiali się również w serialach telewizyjnych. Przykładem mogą być produkcje takie jak „Rodzina Soprano” czy „Prawo ulicy”. Tego typu serie pozwoliły twórcom na jeszcze głębszą eksplorację psychologii postaci i reguł rządzących przestępczym półświatkiem. Gangsterski motyw okazał się atrakcyjny zarówno w kinie, jak i telewizji.

Charakterystyczne motywy i wątki fabularne

Mroczne filmy gangsterskie - bezwzględny świat przestępczy

Walka o władzę i pieniądze

Kluczowym motywem fabularnym w filmach gangsterskich jest rywalizacja o tereny, wpływy i zyski z nielegalnego procederu. Gangsterzy walczą o dominację na danym obszarze, eliminując konkurencyjne grupy. Dochodzi do krwawych porachunków, strzelanin i morderstw na zlecenie. Filmy ukazują też knowania i intrygi wewnątrz gangów, walki o przywództwo oraz zdrady.

Zemsta i wendety

Częstym motywem jest zemsta za doznaną krzywdę czy śmierć bliskiej osoby. Bohater wymierza sprawiedliwość na własną rękę, mści się za podstępne działania wrogów. Taki akt zapoczątkowuje nieraz krwawą wendetę pomiędzy gangami. Widzowie śledzą serię ciosów i kontrciosów, gdy przemoc rodzi coraz większą przemoc. Scenariusze gangsterskich filmów obfitują w tego typu motywy.

Pościgi i strzelaniny

Nierozerwalnym elementem tego gatunku są sceny akcji – strzelaniny, pościgi samochodowe i motocyklowe, ucieczki przed policją. Takie sekwencje zapewniają dynamikę i tempo opowieści o przestępczym światku. Sceny strzelanin należą wręcz do wizytówek gangsterskiego kina i stanowią jego olbrzymią atrakcję dla widzów.

Gangi i mafie na świecie w filmach

Włoska mafia

Włoska mafia (zwłaszcza sycylijska Cosa Nostra) od dawna stanowiła wdzięczny temat gangsterskich filmów. Kultową trylogią pozostają obrazy „Ojciec chrzestny” ukazujące machiavellowskie mechanizmy rządzące rodziną Corleone. Na tym tle rodzinny, a zarazem bezwzględnie krwawy charakter włoskiej mafii został doskonale ukazany.

Amerykańskie gangi

Klasyczne hollywoodzkie filmy gangsterskie koncentrowały się na amerykańskich grupach przestępczych z czasów prohibicji – wśród nich słynny Al Capone. Współczesne produkcje ukazują zaś działalność współczesnych gangów ulicznych i narkotykowych z Los Angeles, Nowego Jorku czy Chicago.

Przestępczość w Azji

Azjatyckie kino sensacyjne sięga często po motywy związane z tamtejszymi zorganizowanymi grupami przestępczymi – japońską yakuzą czy chińskimi triadami. Filmy te ukazują ich działalność, strukturę organizacyjną i relacje z legalnymi władzami. Pokazują też rytuały inicjacyjne nowych członków tych gangów.

Odwieczna walka dobra ze złem

Gangster jako antybohater

Gangster w kinie pełni często funkcję antagonisty, złowrogiego przeciwnika głównego bohatera. Jest postacią bezwzględną, gotową na wszystko dla pieniędzy i władzy. Reprezentuje świat przestępczy, amoralny i pozbawiony hamulców. Jednocześnie jednak potrafi wzbudzać skomplikowane uczucia – podziw, lęk, fascynację.

Pozytywni bo Podsumowanie

Podsumowanie

Filmy gangsterskie już od ponad stu lat fascynują widzów, serwując im opowieści o półświatku przestępczym, jego zwyczajach i moralnym kodeksie. Choć budzą kontrowersje przez gloryfikację łamania prawa, stanowią nieodłączny element kultury masowej. Ewoluowały od czasów prohibicji po współczesność, kreśląc barwny obraz zorganizowanych grup przestępczych na całym świecie. Z czasem pojawiały się w nich nowe wątki, lecz istota pozostała niezmienna – walka o władzę, pieniądze i prestiż w świecie zbrodni. Gangsterskie kino na stałe wpisało się w kanon gatunków filmowych.

Najczęstsze pytania

Korzenie tego gatunku sięgają czasów prohibicji w USA, kiedy to powstały pierwsze produkcje ukazujące działalność grup przestępczych związanych z nielegalnym handlem alkoholem. Za protoplastę uważa się niemy film „Podziemny świat” z 1927 roku.

Do typowych motywów należą walki gangów o wpływy i zyski, wendety i akty zemsty za doznane krzywdy, policyjne obławy i pościgi oraz konflikty wewnątrz grup przestępczych.

W każdej dekadzie pojawiały się nowe wątki – od prohibicji, przez narkotyki, po współczesne wojny gangów ulicznych. Rozwój widać od „Małego Cezara” z lat 30. po „Rodzinę Soprano” z przełomu XX i XXI wieku.

Klasyczne kino ukazywało amerykańską mafię z okresu prohibicji. Obecnie dużą popularność zyskały produkcje o włoskiej mafii oraz azjatyckich triadach i yakuzie.

Częsta krytyka gatunku wiąże się z zarzutem, że ukazuje on przestępców w sposób niejednoznaczny, a nawet heroiczny. Może to teoretycznie wpływać na postawy widzów, choć nie ma na to jednoznacznych dowodów.

5 Podobnych Artykułów

  1. Wpływ filmów na społeczeństwo: Jak kino kształtuje naszą kulturę i percepcję rzeczywistości?
  2. Strażnicy Galaktyki 1: Dlaczego ten film Marvela zasługuje na uwagę?
  3. Gate manga: Co czeka za bramą do innej rzeczywistości?
  4. Break Point - serial godny uwagi? Przeczytaj moją recenzję
  5. Siostrzeństwo Świętej Sauny już w kinach! Przeczytaj moją recenzję
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Błażej Kalinowski
Błażej Kalinowski

Jestem pasjonatem filmów i seriali, który z wdziękiem rozkłada na czynniki pierwsze kinowe arcydzieła. W kręgu rodziny czerpię inspirację do odkrywania natury i kultury.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły